Baby Bag

ბიბლიოთეკების როლი ბავშვის განვითარებაში

ბიბლიოთეკების როლი ბავშვის განვითარებაში

„მე ბიბლიოთეკებმა აღმზარდეს, კოლეჯებისა და უნივერსიტეტების არ მწამს. მე ვენდობი ბიბლიოთეკებს. სტუდენტთა უმეტესობას ფული არასდროს გვოქნია საკმარისი, სკოლის დამთავრება დეპრესიისა და სიღარიბის პერიოდს დაემთხვა, არ შემეძლო კოლეჯში მევლო, ამიტომკვირაში სამ დღეს ბიბლიოთეკაში ვატარებდი, ასე ხდებოდა ათი წლის მანძილზე“ (რეი ბრედბერი „ნიუ იორკ თაიმსი“.)

„შენ ვერ ისწავლი წერას კოლჯეში, ეს ძალიან ცუდი ადგილია ამისთვის, მასწავლებლებს ყოველთვის გონიათ შენზე მეტი იციან, არადა ეს ასე არაა. ისინი წინასწარ ქმნიან განწყობებს შეფასებისთვის, შესაძლოა მათ ჯონ ირვინგიც მოსწონდეთ, მე კი მსოფლიოში ყველაზე მოსაწყენი მგონია. ვერც გამიგია რა მოსწონთ იმ წიგნებში, რომელსაც უკანასკნელი 30 წელიწადია სკოლებში თავგამოდებით ასწავლიან. ბიბლიოთეკებს ამ მხრივ არანაირი შეზღუდვა არ აქვთ, შეგიძლია ინტერპრეტაცია, ისე რომ სხვამ არ გიკარნახოს თუ როგორ იაზროვნო, აქ შენ თავად ხდები ახლის აღმომჩენი“. (რეი ბრედბერი.)

„მე მივიღე განათლების საფუძვლები სკოლიდან, მაგრამ ეს საკმარისი არ ყოფილა, ჩემი ნამდვილი „განათლების“, ცოდნის როგორც დეტალური არქიტექტურის კონსტრუირება ბიბლიოთეკამ მოახდინა. ღარიბი ბავშვისთვის, რომლის ოჯახს წიგნების ყიდვის საშუალება არ ჰქონია, ბიბლიოთეკა იყო ღია კარი საოცრებების აღმოჩენის.“

ისააკ აზიმოვი „მე, აზიმოვი“

კითხვა თავისთავად მნიშვნელოვანია ბავშვის წარმატებისთვის, ამიტომ ბიბლიოთეკების როლი მათ განვითარებაში ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ადგილს იკავებს. ტექნოლოგიების ეპოქაში ბევრი ადამიანი სკეპტიკურად უყურებს ამ საკითხს, უჩნდებათ კითხვა, თუ როგორ შეიძლება ბიბლიოთეკებმა დღეს გავლენა მოახდინონ ბავშვებზე, თუმცა, ფაქტია, რომ ყველაფრის მიუხედავად „ცოცხალ რესურსთან“ შეხება ის პროცესია, რომელიც ავითარებს ბავშვის კოგნიტურ უნარებს. ბიბლიოთეკები ხელმისაწვდომს ხდიან ყველა რესურსს, რაც სასარგებლოა ჩვენი შვილებისთვის, სპეციალისტების აზრით, სასურველია ადრეული ასაკიდანვე მივაჩვიოთ ბავშვები ბიბლიოთეკაში სიარულს, თუ რატომ ამას ქვემოთ მოგახსენებთ:

პირველ რიგში, პასუხისმგებლობის გრძნობის ჩამოყალიბებისთვის.

წესები, რომლითაც ბიბლიოთეკაში გაწევრიანების შემდეგ ვხელმძღვანელობთ, ბავშვს ეხმარება ჩამოუყალიბოს პასუხისმგებლობის განცდა. მან უნდა შეძლოს გატანილი წიგნის დროულად უკან დაბრუნება, შეინახოს და არ დაკარგოს ბარათი, რომლის გარეშეც ვერ ისარგებლებს ბიბლიოთეკის მომსახურებით.

შვილთან ერთად ბიბლიოთეკაში სიარულით თქვენ უყალიბებთ მას განცდას, რომ კითხვა არის ბუნებრივი პროცესი ადამიანებისთვის. როცა ისინი ადრეული ასაკიდანვე იგებენ, რომ კითხვა არის ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათ ჩვევად ექცევათ ეს და უფრო უმარტივდებათ კითხვის პროცესი, შედეგად კი გამოიმუშავებენ ისეთ უნარებს, რაც ხელს უწყობს კითხვის, წერის და მეტყველების განვითარებას.

ყველაზე ძვირფასი, რაც ბიბლიოთეკებს აქვთ არის ის, რომ ისინი უფასოა, ეს ნიშნავს იმას, რომ როცა ბავშვები ზაფხულში დასასვენებლად მიგვყავს, შეგვიძლია გამოვიტანოთ წიგნები და ვამოგზაუროთ ჩვენთან ერთად ბანაკებში, ზღვაზე თუ მთაში. საზღვარგარეთ ბევრი ბიბლიოთეკა სთავაზობს მკითხველს გასართობ ღონისძიებებს, სადაც შეგვიძლია ვუყუროთ ფილმს, დავესწროთ თეატრალურ წარმოდგენებს და ა.შ აქ შეგვიძლია ასევე ვისარგებლოთ დაპროგრამებული რობოტებით, სპორტული აღჭურვილობით, ტელესკოპებით და მხიარული აქტივობით დავკავდეთ, ზოგიერთი ბიბლიოთეკა გვთავაზობს ფასდაკლებებს მუზეუმებისა და პარკებისთვის, სადაც მთელ ოჯახს შეუძლია ნაყოფიერად დროის გატარება.

არჩევანის თავისუფლება შემდეგი ფაქტორია თუ რატომ უნდა ესტუმროს თვქენი შვილი ბიბლიოთეკას. ფაქტია, რომ ბავშვებს უფრო მეტად მოსწონთ, როცა თავად არჩევენ წასაკითხ მასალას. განათლების ექსპერტებიც ამტკიცებენ, რომ როცა ბავშვს მეტი არჩევანის შესაძლებლობა აქვს და ასევე კონტროლის თუ რას სწავლობს, მნიშვნელოვნად იზრდება მოტივაცია და ჩართულობა ცოდნის მიღების პროცესში. ბიბლიოთეკა აძლევს მოსწავლეს იმის დანახვის შესაძლებლობას, რომ ისინი თამაშობენ გადამწყვეტ როლს საკუთარი განათლების ფორმირებაში, სწორედ არჩევანის თავისუფლება, რომელსაც ბიბლიოთეკა სთავაზობს სტუმარს, აყალიბებს მას დამოუკიდებელ მკითხველად.

ერთ-ერთი მიზეზი თუ რატომ უნდა იარონ ბავშვებმა ბიბლიოთეკებში არის ისიც, რომ ისინი იღებენ აქ დახმარებას საჭირო რესურსის მიღებისთვის. მცოდნე პროფესიონალს შეუძლია მარტივად, ნებისმიერ თემაზე სასურველი წიგნის მოძებნაში დაგეხმაროთ, ვებსაიტების ნაცვლად ინტერაქცია ცოცხალ ადამიანთან, რომელმაც უკეთ იცის ბავშვის მოთხოვნები და საჭიროებები უფრო პოზიტიურ შედეგს გვაძლევს. ბიბლიოთეკარს შეუძლია პირადი გამოცდილებებიდანაც მოგვცეს რჩევა, ინდივიდუალური რეკომენდაციები გასცეს და ასევე ზოგიერთ შემთხვევაში, მშობელსაც ასწავლოს ის, თუ როგორ დაეხმაროს ბავშვს იმაში, რომ მას კითხვა მეტად შეუყვარდეს.

სანამ გადაწყვეტ ბიბლიოთეკაში შვილი გააწევრიანოთ (იგულისხმება დაახ. 3-7 წლამდე ასაკის ბავშვები), გაესაუბრეთ ბავშვს და აუხსენითმისი მნიშვნელობა, მაგალითად: „ეს არის ადგილი, სადაც შენ შეგიძლია ამოირჩო რამდენიმე წიგნი გარკვეული დროით, შემდეგ კი აუცილებელია უკან დავაბრუნოთ იმისთვის, რომ სხვამაც წაიკითხოს, ეს არის მშვიდი და წყნარი ადგილი, სადაც არ შეგვიძლია ყვირილი, სირბილი და მსგავსი ქმედებები“

როცა ესტუმრებით ბიბლიოთეკას და მიხვალთ ბავშვთა წიგნების განყოფილებასთან, მიეცით დრო მას, რომ გადახედოს იქ არსებულ წიგნებს, დაათვალიეროს ყურადღებით. თქვენც დააკვირდით თუ რა წიგნებით დაინტერესდება, შემდეგ შეგიძლია დაუსვათ კითხვა, რომელიც მასში ინტერესს აღძრავს: “ეს საინტერესო წიგნი ჩანს, რას ფიქრობ რის შესახებ შეიძლება იყოს ის?“ეცადეთ ერთად გადაწყვიტოთ თუ რომელ წიგნს აიღებთ წასაკითხად.

მე გირჩევთ წიგნს „პეპი გრძელწინდა“ 7 წლიდან, თუ რატომ ამას ქვევით წაიკითხავთ

წიგნის ავტორი ასტრიდ ლინდგრენი არის კულტურული ფიგურა, მსოფლიოს ყველაზე პოპულარული და თარგმნადი ავტორი, 1907 წლიდან მის გარდაცვალებამდე (2002 წლამდე) დაწერილი აქვს 34წიგნი, ასევე 41 ილუსტრირებული წიგნი, მისი წიგნების მიხედვით დაწერილია სცენარები თეატრისა და კინოსთვის, შვედეთში მისი სახელობის მუზეუმებსა და პარკებსაც შეხვდებით. ის გამოჩნდა როგორც ფემინისტების ხატი წიგნში „ძილისპირული ამბები მეამბოხე გოგონებისთვის“. ის იყო ბავშვთა უფლებების დაცმველი, პაციფისტი, გენდერული თანასწორობის მომხრე, გარემოსდამცველი და ცხოველთა უფლებებისთვის მებრძოლი, ეწინააღმდეგებოდა ტოტალიტარულ სისტემა.

„პეპი გრძელწინდა“ გამოიცა 1940 წელს, მთავარი გმირი პეპი გახდა როლური მოდელი არამხოლოდ შვედი გოგონებისთვის, არამედ საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა, განსაკუთრებით გენდერული თანასწორობის კუთხით.

პეპი არის უნიკალურ პერსონა, რომელიც მთლიანად ანტიპოდია მისი მეგობრების ანიკასი და ტომის, რომლებიც სტერეოტიულ ჩარჩოებში არიან მოქცეულნი, ისინი წარმოადგენენ ტრადიციულ მოდელებს ფემინურობისა და მასკულინობის, რასაც მოითხოვდნენ იმ დროს ბავშვებისგან, პეპი სრულიად ადრეული ასაკიდან ამსხვრევს ქალისა და კაცის ტიპიურ გენდერულ როლებს. 9 წლის პეპის, რომელიც ცხოვრობს ორფჰანში, არ ყავს დედა და არც მამა, შესაძლოა მკითხველის მიერ ჩაითვალოს ტრაგიკულ გმირად და ასევე მსხვერპლადაც, მაგრამ ის აშკარად სხვას ამტკიცებს, კერძოდ იმას, რომ ის არის დამოუკიდებელი გოგო, რომელსაცთავად შეუძლია საკუთარ თავზე ზრუნვა.

პეპი არღვევს სტანდარტებს იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მოიქცნენ გოგოები და ასე ხდება ფემინისტი გმირი, რომელიც გახდა ქალთა მოძრაობისთვის როლური მოდელი, ეს გმირი გამოხატავს იმას, რასაც დღეს ბევრი მშობელი მოუწოდებს ბავშვს, იყოს ძლიერი, მამაცი, უშიშარი, მეამბოხე და ა.შ

პეპი, რომელიც არის დამოუკიდებელი, საკუთარ თავში დარწმუნებული, ასწავლის ბავშვებს როგორ დაიცვან საკუთარი თავი, უარი თქვან ავტორიტარულ რეჟიმზე, მისი ერთმანეთთან შეუსაბამო ფერის წინდები, ნარინჯისფერი თმა და ჭორფლიანი სახე ის ნიშნებია რითიც უპირისპირდება სტერეოტიპლ ხედვებს გოგოებზე, რომლებისგანაც მოითხოვენ უნიფორმულ სილამაზეს, კარგად მოქცევას, „ქალურ“ მანერებს. ამის საპირისპიროდ ის არის ძლიერი გოგო, რომელიც ყოველთვის სიკეთის მხარესაა, სუსტის და ჩაგრულის.

ავტორი: უფროსი მასწავლებელი დიანა მაკალათია

შეიძლება დაინტერესდეთ

„ქართველებს გვახასიათებდა უფროსების პატივისცემა. ხელიდან არ გაუშვათ ეს ტრადიცია“ - შალვა ამონაშვილი

„ქართველებს გვახასიათებდა უფროსების პატივისცემა. ხელიდან არ გაუშვათ ეს ტრადიცია“ - შალვა ამონაშვილი

აკადემიკოსმა შალვა ამონაშვილმა ოჯახური ურთიერთობების მნიშვნელობისა და ოჯახში არსებული პრობლემების მოგვარების ეფექტიანი გზების შესახებ ისაუბრა. მისი თქმით, ბავშვის გაჩენისას ცოლ-ქმარს შორის გართულებული ურთიერთობის გაუმჯობესება მოთმინებით უნდა მოხდეს:

„როდესაც ბავშვი ჩნდება სახლში, დედა, რა თქმა უნდა, მთლიანად ბავშვზეა გადაგებული. ამას ძალიან დიდი დრო მიაქვს. ამას ვლაპარაკობ მამებისთვის. ქალს ამ დროს იმის ქალობა არ შეუძლია გასწიოს, რაც ჩვეულებრივ მდგომარეობაში. უნდა აცალოთ, ერთი ცხრა თვე კიდევ უნდა აცალოთ, რომ ბავშვი წამოჩიტდეს, ქალიც გამოვიდეს მდგომარეობიდან. აცადეთ, ​მოეფერეთ თქვენს საყვარელ ცოლს, იმან ბავშვი გაგიჩინათ. თუ ასე მოხდება, მაშინ ქმარსა და ცოლს შორის გაუგებრობა არ უნდა აღმოცენდეს. ბავშვი გაგიჩნდათ, ანგელოზი მოგივიდათ, ორივემ მთელი ყურადღება მიმართეთ ამ ბავშვზე. თუ უფროსი შვილი გყავთ, ისიც ჩართეთ ამ საქმეში. გაიაროს ერთმა წელმა, ყველაფერი ჩვეულებრივ კალაპოტში ჩადგება.“

შალვა ამონაშვილმა ტრადიციული ქართული ოჯახების შესახებ ისაუბრა, სადაც ოჯახში სამი თაობა ერთად ცხოვრობს. მისი თქმით, ამ ტრადიციას უნდა გავუფრთხილდეთ და ურთიერთპატივისცემა შევინარჩუნოთ:

„როდესაც ოჯახში სამი თაობაა, საქართველოში ხშირად არის ასე. ჩვენ ეს უნდა გვიხაროდეს, ასეთი ცხოვრება უნდა შევინარჩუნოთ. რა ხდება ამ ტრადიციულ ცხოვრებაში? უნდა ვისწავლოთ ერთმანეთის პატივისცემა. დედამ პატივი სცეს შვილს, ბებიამ შვილსა და შვილიშვილს, შვილიშვილმა დედას და ბებიას. ჩვენს ​შვილებს უნდა დავანახვოთ უფრო და უფრო მეტი ნიმუში იმისა, როგორ ვცეთ პატივი უფროსებს. ქართველებს გვახასიათებდა უფროსების პატივისცემა. ხელიდან არ გაუშვათ ეს იშვიათი ტრადიცია. უფროსი რომ შემოდის და ფეხზე აუდგები, ეს ძალიან დიდი თვისებაა. თუ ასეთი ოჯახი გყავთ, შეინარჩუნეთ და გაუფრთხილდით.“

შალვა ამონაშვილმა აღნიშნა, რომ ოჯახის შესანარჩუნებლად აუცილებელია, რომ მის წევრებს ერთმანეთი უყვარდეთ:

„ოჯახი რომ შენარჩუნებული იყოს​, დედამთილმა რძალი შეიყვაროს, რძალმა დედამთილი შეიყვაროს, სიძემ სიდედრი შეიყვაროს. დედებად უნდა გავიხადოთ ეს ადამიანები, იმან ყველაზე ძვირფასი მოგცათ თქვენ. დედამთილმა რა მოგცათ თქვენ? შვილი მოგცათ, ხომ?! ამას გაუფრთხილდით. აღზრდის თვალსაზრისით, ბებიას შეიძლება სხვა აზრი ჰქონდეს, დედას და მამას კი სხვა. თუ თქვენ ჰუმანური პედაგოგიკა შეგიყვარდათ, ბებიას კი არ მოსწონს ეს პედაგოგიკა, არ დააძალოთ მას. მე კი მინდა, რომ ისიც ასე ექცეოდეს ბავშვს, მაგრამ არ დააძალოთ.“

შალვა ამონაშვილის თქმით, როდესაც ბებიები ბავშვის აღზრდის საკითხებს განსხვავებულად უყურებენ, მშობლები ამას გაგებით უნდა მოეკიდონ:

„თუ ბებია ზედმეტს მოითხოვს, თქვენ ბავშვებს ზედმეტად ათამამებთო, ასეთ რამეს გაიძახის, ბავშვს უთხარით: „ბებიას ისეთი კეთილი გული აქვს, რომ მთელ ჩვენ ოჯახს ჩაიტევს შიგნით, თუ ბებია გაგიბრაზდეს, ​თვალებში შეხედე და უთხარი: ბებია, შენ ხომ კეთილი გული გაქვს?! შენ ბრაზობ, მე კი მიყვარხარ.“ შეიძლება პირიქითაც იყოს. პაპას და ბებიას აზრი უფრო დახვეწილი ხდება, არ უნდათ ის შეცდომა დაუშვან, რაც თავიანთი შვილების გაზრდაში დაუშვეს. ამიტომ თავიანთი გადასახედიდან თქვენც გასწავლიან, როგორ მოექცეთ შვილებს. მოუსმინეთ ამ მოხუც ადამიანებს, ამ კეთილ ადამიანებს, იქნებ რას ამბობენ. კი ახალი თაობა ხართ, მაგრამ განა ძველი თაობა ჩამოეწერა და აღარ ვარგა?!“

„არის ქართული მშვენიერი სიტყვა: „სიამტკბილობით ცხოვრება.“ სიამტკბილობით ცხოვრება თავისით არ დამკვიდრდება ოჯახში, არამედ მაშინ, როდესაც ჩვენ შეგვიძლია​ ერთმანეთს დავუთმოთ რაღაცები. არ გავნაწყენდეთ ბებიაზე, ბებია პატარებზე, შვილები მშობლებზე, არ გავნაწყენდეთ. დათმობა ვისწავლოთ, ჩემო ძვირფასებო. როგორ გვიჭირს ეს პატარა რაღაც. დაუთმე, უთხარი: „იყოს, ბებო, შენებურად იყოს.“ გგონიათ ბავშვი დაგეღუპებათ ბებიასთან?! ავტორიტარული პედაგოგიკა ცუდია, მაგრამ განა ავტორიტარ ადამიანს ბავშვები ეჯავრება. უყვარს, მაგრამ სწამს, რომ ასეა უკეთესი. თქვენ თქვენი გააკეთეთ. გაუფრთხილდით ამ ძალიან ტკბილ ქართულ სიტყვას „სიამტკბილობა ოჯახში."  ბედნიერება გინდათ? თასზე მოგართვით ბედნიერება ამ სიტყვით. სიამტკბილობა გქონდეთ და ყველაფერი კარგად გექნებათ,“ - აღნიშნულ საკითხზე შალვა ამონაშვილმა ამონაშვილის აკადემიის პირდაპირ ეთერში ისაუბრა.

წყარო:​ ამონაშვილის აკადემია

წაიკითხეთ სრულად